อุปกรณ์ที่ใช้สำหรับวัวชน

อุปกรณ์ที่ใช้สำหรับวัวชน

การเลี้ยงวัวชนหรือฝึกวัวให้พร้อมสำหรับการแข่งขัน จำเป็นต้องใช้อุปกรณ์เฉพาะหลายอย่างเพื่อช่วยควบคุม ดูแล และป้องกันอันตราย ทั้งต่อตัววัวและคนเลี้ยง ซึ่งอุปกรณ์หลักที่นิยมใช้มีดังนี้

1. เลียะ (หรือ เหลียะ / สนตะพาย)

เป็นเชือกเส้นสั้นที่ร้อยผ่านจมูกวัว ใช้สำหรับล่ามหรือจูงวัว โดยปลายเชือกจะต่อกับเชือกเส้นอื่นที่มีขนาดเท่ากันเพื่อให้ใช้งานได้สะดวกมากขึ้น

2. เชือกล่าม

เชือกเส้นหลักที่ต่อจากเลียะ ใช้สำหรับผูกหรือล่ามวัวให้ยืนอยู่กับที่ ป้องกันไม่ให้วัวเดินเพ่นพ่านหรือเข้าไปทำร้ายกัน

3. เชือกจูง

เชือกที่ต่อจากเลียะเช่นกัน แต่มีความสั้นกว่าเชือกล่าม ใช้สำหรับจูงวัวในระยะใกล้ เช่น ตอนพาเดินฝึกหรือระหว่างการเตรียมเข้าสนามชน

4. เทียนพราง

คือวงแหวนที่ใช้ร้อยจมูกวัว ทำจากเชือกเหนียวหรือหวายถักให้แข็งแรง ใช้เฉพาะช่วงที่วัวจะทำการชน เพื่อช่วยควบคุมทิศทางและอารมณ์ของวัวได้ดีขึ้น

5. เชือกวาง

เชือกสั้น 2 เส้น ร้อยไว้ในเทียนพราง ใช้สำหรับดึงหรือจูงวัวตอนเข้าสนามชน โดยจะมีคนจับเชือกคนละข้าง เรียกว่า “คนวางวัว” เพื่อช่วยควบคุมไม่ให้วัวพุ่งหรือขวิดก่อนเวลา

6. ไม้ใส่หลัง

ไม้กลมยาวประมาณ 2 วา (อาจใช้ไม้ไผ่) ผูกติดกับเชือกจูง ใช้สำหรับค้ำหัวหรือคอวัวในกรณีที่วัวมีนิสัยดุ เพื่อป้องกันไม่ให้มันเข้าทำร้ายคนเลี้ยง การใช้ไม้ลักษณะนี้เรียกว่า “ใส่หลัง” ซึ่งถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับวัวดุทุกตัว

7. ปลอกเขา

อุปกรณ์สวมปลายเขาวัว เพื่อป้องกันเขาหักหรือแตกขณะเลี้ยงดูหรือฝึกซ้อม ปลอกเขานิยมทำด้วยทองเหลือง 1 คู่ แต่บางครั้งก็อาจใช้วัสดุอื่นที่แข็งแรงแทนได้

8. แส้ปัด

ใช้สำหรับปัดแมลง เช่น เหลือบ ยุง หรือริ้น ที่มารบกวนวัว โดยเฉพาะช่วงอากาศร้อนหรือในคอกที่มีแมลงเยอะ

9. ไม้เรียว

อุปกรณ์สำหรับบังคับหรือฝึกวัว โดยเฉพาะวัวใหม่ที่ยังไม่เชื่อง นอกจากนี้ยังใช้ไล่วัวให้วิ่งออกกำลังกาย ซึ่งในวงการเรียกการฝึกแบบนี้ว่า “ยิกวัว”

 อุปกรณ์ทั้งหมดนี้สะท้อนให้เห็นถึงภูมิปัญญาชาวใต้ที่สืบทอดกันมายาวนาน ทั้งในด้านการดูแล การฝึก และการควบคุมวัวชนอย่างปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ